Morze Czerwone

Jak powstalo Morze Czerwone

Morze Czerwone powstalo blisko 180 mln lat temu podczas zapadnięcia się skorupy ziemskiej, ale dopiero w epoce oligoceńskiej, ok 38 mln lat temu, powstał rów będący obecnie morzem. W ciągu całego procesu był on wielokrotnie zalewany morską wodą, która jednak wysychała - przed 5 mln lat całe Morze Czerwone było parująca powierzchnią, na której tworzyły się grube warstwy soli. W tym własnie czasie wody Oceanu Indyjskiego przedarły się od południa przynosząc ze sobą pierwsze okazy indo - pacyficznej fauny i flory. W płytszych wodach i na wystajacych skałach zaczęły się tworzyć pierwsze rafy koralowe. Wielce prawdopodobne jest to, że na rozwój organizmów w Morzu Czerwonym ogromny wpływ wywarła epoka lodowcowa w okresie plejstocenu. Mimo, że lodowce nigdy nie dotarły na jego tereny, związaly tyle wody, że poziom morza byl o ok. 100 m niższy niż obecnie. Wtedy też zostało ono ponownie odłączone od wód Oceanu Indyjskiego dzieki czemu również wzrósł poziom zasolenia. Miało to z pewnoscią wpływ na mnogość endemicznych form spotykanych dziś w Morzu Czerwonym. Gdy około 15 tys. lat temu zakończyło się ostatnie zlodowacenie, rów wypelnił się ciepłą wodą o normalnym zasoleniu (istnieją dowody, że w okresie zlodowacenia warunki w Morzu Czerwonym byly zbliżone do tych, jakie panują obecnie w Morzu Martwym). Poziom obecny Morze Czerwone osiągnęło stosunkowo niedawno, bo ok. 5000 lat temu. W związku z tym wszystkie obecnie wystepujace tu rafy są stosunkowo młode.

Geografia

Morze Czerwone to odnoga Oceanu Indyjskiego położona pomiędzy Afryką a Półwyspem Arabskim. Od półocy połączone jest poprzez Kanał Suezki z Morzem Śródziemnym, od południa natomiast przez cieśninę Bab el Mandeb z Oceanem Indyjskim. Umiejscowione jest ono pośrodku największego pasa pustyń na świecie. We wszystkich krajach położonych na wybrzeżu (Izrael, Jordania, Arabia Saudyjska, Egipt, Sudan, Erytrea, Dżibuti) zaobserwować możemy ogromny kontrast pomiędzy lądem (przeważająca część to krainy skaliste badź piaszczyste bez widocznych oznak życia) a wodą. Schodzac pod powierzchnię wody zobaczymy egzotyczny świat, który aż tętni życiem.

Egipt także nie jest wyjątkiem - około 90% powierzchni kraju to pustynia. Od zachodu rozciąga się Pustynia Libijska, a od wschodu Pustynia Arabska. Odzielone są one od siebie Nilem, który skupia w swoim dorzeczu niemal 96% ludności całego kraju. Będąc nad Morzem Czerwonym obserwować możemy ciekawy krajobraz Pustyni Arabskiej: długi łańcuch górski, przebiegający równolegle do wybrzeża z licznymi dolinami (wadi) oraz tarasami osiąga miejscami ponad 2000 m n.p.m. .

Na egipskim wybrzeżu Morza Czerwonego panuje klimat pustynny, co oznacza upalne lato, cieplą zimę i praktycznie brak opadów. Latem możemy oczekiwać 30 - 40 st w ciągu dnia (czasami bywa nawet 50 st) i 20 - 30 nocą. Zima prznosi znaczne ochłodzenie: w dzień panuje temperatura 20 - 25 st , nocą spada nawet do 10 st. Oczywiście w głębi lądu spodziewać się możemy wyższych temperatur w ciągu dnia i dużo niższych w ciągu nocy (zimą nawet 0 st). Niebo jest zazwyczaj bezchmurne a slońce stoi wysoko , więc nasłonecznienie jest tu dużo bardziej intensywne niż np. w Europie. Wiatr przeważnie wieje z północy lub z północnego zachodu przez cały rok - raz słabiej, raz silniej. Bardzo rzadko spotykamy bezwietrzną pogodę. Równie rzadki, wiejący raz w roku na zakończenie zimy, jest bardzo nieprzyjemny wiatr z południa (chamsin). Jest to pustynny wiatr który niesie ze soba pył i wywołuje szybki wzrost temperatury.

Ludność zamieszkująca kraje położone nad Morzem Czerwonym to przede wszystkim Arabowie posługujący się językiem arabskim. Jest to język trudny głównie ze względu na alfabet , którego litery przypominają małe robaczki. Pisze się od strony prawej do lewej, a tylko liczby odwrotnie. Istnieją tu także dźwięki, które nie mają odpowiedników w alfabecie łacińskim , stad brak obowiązującej transkrypcji.

Oceanografia

Morze Czerwone wcinające się długim klinem pomiędzy Półwysep Arabski i Afrykę stanowi w dużym stopniu zamknięte, niezależne morze międzykontynentalne. Calość jest częścia Rowu Wschodnioafrykańskiego, powstałego wskutek rozsuwania się Płyty Afrykańskiej i Arabskiej.

Całkowita długość Morza Czerwonego to ok. 2000 km, a szerokość miejscami przekracza niewiele ponad 300 km. Oba brzegi przebiegają niemal równolegle, przy średniej odległości 180 km. Mimo niewielkiej szerokości znajdziemy tutaj znaczną głębokość - na wysokości Port Sudan znajduje się najgłębsze miejsce 3040 m.

Północ Morza Czerwonego jest podzielona przez Półwysep Synaj na dwa ramiona o różnym charakterze. Zatoka Akaba położona na wschodzie to głęboki rów osiągający miejscami ponad 1800 m i posiadający bardzo bogaty świat koralowców. Położona zaś na zachodzie Zatoka Suezka to płytkie morze szelfowe nieprzekraczające 80 m. Ze względu na niewielką głębokość zimą temperatura wody spada tu do 17 st. Poza tym piaszczyste dno i silne północne wiatry nie sprzyjają rozwojowi raf koralowych, przez co występują one tu znacznie rzadziej niż w innych rejonach M.Cz..

Na Południu Morza Czerwonego znajduje się cieśnina Bab el Mandab (w tlumaczeniu "Brama Łez") łącząca je z Oceanem Indyjskim. Ma ona niewiele ponad 28 km szerokości i ok 130 m głębokości, co nie sprzyja wymianie wody między tymi zbiornikami. Dzięki temu spotykamy tu znaczne różnice w zasoleniu - średnia zawartość soli w Morzu Czerwonym to 42 promile, a w Zatoce Suezkiej nawet 45.

Temperatura wody przy powierzchni w zależnosci od pory roku i szerokości geograficznej waha się od 20 do 30 st. Nie występuje tu także zjawisko spadku temperatury wraz z głębokością, co jest normalne w otwartych oceanach. Nawet poniżej 300 m temperatura wody jest stała i wynosi około 20 st.

Wymiana wody powierzchniowej, bardziej zasolonej poprzez wyparowywanie oraz glebinowej (mniej zasolonej) odbywa się bezustannie. Cięższa woda powierzchniowa opada w głąb i przepływa przez cieśninę Bab el Mandab do Oceanu Indyjskiego. Spowrotem natomiast napływa lżejsza woda powierzchniowa. Poziom zasolenia w Morzu Czerwonym wyrównywany jest zatem poprzez parowanie. Pływy w tym rejonie osiągają od 0.5 do 1.5 m, w innych rejonach morza są one jednak niezauważalne. Ważniejsze są natomiast roczne wahania poziomu wody. Zimą jej poziom jest pół metra wyższy niż latem.

Kolejnym ewenementem Morza Czerwonego jest nadzwyczajna przejrzystość wody. Dzieje się tak dlatego, iż morze to nie ma dopływów w postaci rzek, które naniosłyby osad wraz ze składnikami odżywczymi. Brak pokarmu nie sprzyja rozmnażaniu się planktonu, dzięki czemu możemy cieszyć się tak krystaliczną wodą.